273 EPICUREAN APOLLO BASSAI ŚWIĄTYNIA = VASSES PELOPONEZ

WP 1

Najistotniejsze parametry

  • Typ obiektu
    Świątynia-kościół

Opis

 

273 EPICUREAN APOLLO BASSAI ŚWIĄTYNIA = VASSES PELOPONEZ

 

3,5G

 

37.429573, 21.900431

 

LOKALIZACJA

 

Jedna z największych i najbardziej imponujących świątyń starożytnej Grecji wznosi się na zboczach góry Kotylion na wysokości 1.130 m. npm., się 14 km na zachód od m Andritsena. Nazwa regionu oznacza "małe doliny". I rzeczywiście okolica poprzecinana jest licznymi dolinami ponad, którymi wznoszą się niezamieszkałe Góry Kotylio, Lykaio, Tetrazio i Elaio.

 

POWSTANIE ŚWIĄTYNI

 

Popularna w starożytności filozofia epikurejska głosiła, że osiągnięcie równowagi duchowej zbliża człowieka do istoty boskiej. Lukrecjusz traktuje Epikura jako dobroczyńcę, który wybawił ludzkość od strachu przed śmiercią i nazywa go deus. Dlatego wybudowana świątynia w V w. pne. w m Vasses poświęcona została mitologicznemu Apollonowi Epikurejskiemu (syn Zeusa i Leto) za wstrrzymanie zarazy dziesiątkującej mieszkańców pobliskiej Figalii. Vasses (starożytne Bassae) było zawsze świętym miejscem. Istniały tu liczne świątynie. Wszyscy bogowie starożytności w tym Afrodyta, Artemida mieli tu swoje świątynie

 

BUDOWA

 

W 174 r. starożytny podróżnik Pauzaniasz podziwiał piękno i harmonię świątyni i przypisał ją Iktinowi, architektowi Partenonu. Świątynia jest jedną z pierwszych znaczących budowli po budowie Partenonu. Świątynia reprezentuje połączenie wszystkich greckich porządków architektonicznych (dorycki, joński i koryncki). Porządek dorycki zastosowano dla jej zewnętrznego perystylu, jonową dla naos (sanktuarium) i jedną kolumnę koryncką, którą ustawiono przy wejściu do wewnętrznego sanktuarium. Ta ostatnia jest pierwszą znaną koryncką kolumną zastosowaną w architekturze. Usytuowana została na nietypowej dla ówczesnych tego typu budowli osi północ-południe. Świątynia wykorzystuje wiele odważnych i innowacyjnych rozwiązań architektonicznych. To zapewniło wyjątkową wartość architektoniczną i artystyczną zabytku. Ma wyjątkowe proporcje (15 kolumn na dłuższym boku i 6 kolumn na fasadzie) co powoduje, że ma nietypowy wydłużony obrys. Ma także oryginalny układu celli i adytona. Ozdobny fryz z rzeźbionych paneli, został usunięty w 1812 r. i przewieziony do Brytyjskiego Muzeum gdzie jest do dziś eksponowany. Miała pronaos (przedsionek) i opistodomos (wyodrębnione na tyłach pomieszczenie pełniące niekiedy rolę skarbca) oraz adyton w końcu celli. Dodatkowe wejście do niego było umieszczone w ścianie wschodniej. Naprzeciwko niego stał posąg kultowy (najpewniej Apolla). O jego rozmiarach świadczy zachowany fragment stopy eksponowany w Brytyjskim Muzeum w Londynie. Wewnątrz celli znajdowały się dwa szeregi jońskich kolumn połączonych ze ścianą i ustawionych o stopień wyżej niż poziom podłogi nawy środkowej. Wystrój rzeźbiarski świątyni ograniczał się do metop w pronaosie i opistodomie (fatalnie zachowanych) oraz do przyczółków. Ciągły fryz joński umieszczony był nad kolumnadą dzielącą cellę na nawy. Płaskorzeźby wyobrażały Centauromachię i Amazonomachię. Kompozycja fryzu była bardzo niejednolita. W niektórych jego fragmentach widać nagromadzenie postaci, w innych dużo pustego tła. Jedna z płyt tego fryzu ukazująca upadająca w przyklęku kobietę, z której Centaur zdziera szatę, przypomina układem rzeźbę Rannej Niobidki (córki Niobe) ugodzonej w plecy strzałą. Układ tej postaci wkomponowanej w trójkąt pozwala domyślać się, że chodzi tu być może o rzeźbę z przyczółka w Bassai. Uzupełnieniem były jeszcze "Uciekająca Niobidka" oraz "Leżący Niobidka". Pozornie równowaga postaci jest silnie zachwiana, jednak ten brak stabilności znika, jeśli spojrzy się na rzeźbę od dołu, tak jak widzieli ją umieszczoną na wysokości przyczółka. Pozostaje natomiast silne wrażenie dynamiki przedstawienia postaci. Monumentalny fryz znajduje się dziś w Muzeum Brytyjskim.

 

Spekuluje się, że środkowa kolumna świątyni została usytuowana w takim miejscu aby docierały promienie słoneczne w momencie letniego przesilenia, symbolizujące wieczne światło boga słońca, Apolla. Jeśli to prawda, to jest to pierwsze dzieło w historii ludzkości, które reprezentuje taki zamysł.

 

Ictinus musiał zapoznać się z okolicą, kiedy podjął się budowy świątyni. Wybrał do budowy świątyni miejscowy szary wapień. Wybór ten spowodował, że świątynia świetnie się komponuje z otaczającym środowiskiem. Można także przyjąć, że wybór został podyktowany względami racjonalnymi ponieważ minimalizował on koszty transportu. Uważa się też, że ogromne rozmiary świątyni nie przytłaczają dzięki właściwemu doborowi budulca. Dodatkowo gra świateł i cieni tworzy iluzję, że świątynia jest mniejsza niż jej rzeczywisty rozmiar. Po zbliżeniu do niej emanuje jednak siłą i budzi odpowiedni respekt, niezbędny w przypadku obiektu o takim charakterze. To zapewniało wzmocnienie relacji z samym bogiem, Apollo.

 

Archeolodzy są przekonani, że pod fundamentami omawianej świątyni znajduje się jeszcze starsza świątynia, prawdopodobnie z VII w. pne.

 

ODKRYCIE I ZABEZPIECZENIE

 

Świątynia była zapomniana przez prawie 1700 lat, dopóki nie została odkryta w 1765 r. przez przypadek przez francuskiego architekta J. Bochera. Podróżując po Grecji natknął się na ruinę i znając opisy Pauzaniasza szybko zidentyfikował świątynię. Odkrywca został jednak zamordowany przez bandytów po powrocie na to miejsce.

 

Pierwsze systematyczne wykopaliska zostały rozpoczęte w 1812 r. przez grupę wybitnych europejskich archeologów. Zostały one kontynuowane w 1902 r. przez Towarzystwo Archeologiczne w Atenach, pod nadzorem archeologów Constantinosa Kourouniotisa, Constantina Romaiosa i Panagiotisa Kavvadiasa.

 

Odkrycie wzbudziło duże zainteresowanie zwłaszcza ze strony uczonych i artystów. W XIX w. niektóre artefakty architektoniczne, w tym fryz, zostały usunięte przez Brytyjczyków za zgodą miejscowego władcy osmańskiego, Veli Paszy. Można je teraz zobaczyć w Brytyjskim Muzeum w Londynie. Dopiero na początku XX w. oficjalne badania prowadziło przez Greckie Towarzystwo Archeologiczne.

 

Prace konserwatorskie świątyni rozpoczęły się w 2001 r. i nadal trwają. Środki finansowe na projekt pochodzą z budżetu państwa greckiego i funduszy Unii Europejskiej.

 

Świątynia i jego okolice są ogrodzone i chronione 24 godziny na dobę, aby zminimalizować ryzyko wandalizmu. Największe zagrożenia jednak wynikają ze słabości struktury budynku i niekorzystnych skutków klimatu i środowiska, w tym ekstremalnych temperatur, silnego wiatru, wody i aktywności sejsmicznej. W świątyni zainstalowano antysejsmiczne siatki, a także system odgromowy. Przykryto ją w całości konstrukcją namiotową, która w znacznym psuje ogólne wrażenie. Zrekompensowane jest ono możliwością bliskiego poznania szczegółów świątyni, ponieważ poprowadzono trasę turystyczna wewnątrz świątyni.

 

W 1986 roku Świątynia Apollina w Bassaj została wpisana Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

 

STAN OBECNY

 

Świątynia jest zaskakująco dobrze zachowana. Zawdzięcza się to faktowi, że usytuowanie z dala od uczęszczanych miejsc co ograniczyło zainteresowanie nią potencjalnych wandali.

 

ZNACZENIE DLA WSPÓŁCZESNOŚCI

 

Konstrukcja świątyni zainspirowała wielu współczesnych architektów, którzy wykorzystali wiele antycznych pomysłów. Niemal w każdym większym mieście można spotkać budynek, w którym dla podkreślenia jego znaczenia zastosowano omawiane rozwiązania. Przykładowo niektóre z tych rozwiązań można rozpoznać w Fellows Dining Hall, Caius College na Cambridge University oraz Church Hill Bank w Richmond w stanie Wirginia.

 

DOJAZD I DOJŚCIE

 

Świątynia znajduje się dość daleko od częściej odwiedzanych miejsc na Peloponezie. Z zachodniego wybrzeża, miejscowości Tholo trzeba poświęcić co najmniej 1 godznę na jazdę dość krętą i wąską drogą. Lepszy dojazd jest z centrum Peloponezu np. z autostrady z okolic Megalochori nieco lepszą drogą ale dłużej bo ok 1,5 godziny.

 

opracował

 

Krzysztof Krasiński

 

mail

 

krasin111@wp.pl

 

http://greckirelaks.pl/

 

ponad 2000 opisów greckich plaż i innych obiektów

 

 

 

 

 

Obiekty w poliżu